Yeni Yatırım Teşvik Sistemi Kapsamlı Yatırımcı Rehberi

1.0 Giriş: Yeni Bir Vizyon, Yeni Fırsatlar

Türkiye ekonomisinin geleceğini şekillendirecek stratejik bir adım olarak hayata geçirilen Yeni Yatırım Teşvik Sistemi, yalnızca bir mevzuat güncellemesi olmanın ötesinde, "Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi" vizyonunun temel bir bileşenini oluşturmaktadır. Bu yeni dönem, geçmişteki geniş tabanlı ve bölge odaklı teşvik anlayışından radikal bir şekilde ayrılarak, Türkiye'nin küresel rekabette bir üst lige çıkmasını hedefleyen, odaklı ve nitelikli bir modele geçişi simgelemektedir. Artık devlet, "her üretime dayalı makine ve teçhizat kıymetlidir" anlayışını terk ederek; yüksek katma değerli, teknoloji odaklı, ithal ikamesi sağlayan ve stratejik öneme sahip yatırımları seçerek önceliklendirmekte ve bu projelere çok daha güçlü ve cömert destekler sunmaktadır.

Bu rehber, bir haritadan ziyade stratejik bir oyun planı sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Amacımız, yatırımcılar ve işletme sahipleri için yeni sistemin karmaşık yapısını anlaşılır bir şekilde aydınlatmak, projeleri için en avantajlı programı belirlemelerine yardımcı olmak ve bu süreçteki hak ve yükümlülüklerini netleştirmektir.

Yeni sistem, birbiriyle entegre çalışan iki ana sütun üzerine inşa edilmiştir:

• Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi: Ülkenin stratejik hedefleriyle uyumlu, yüksek etkili ve vizyoner projeler için tasarlanmış, proje bazlı ve en kapsamlı destekleri sunan yeni ve prestijli sistemdir.
• Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi: Geniş bir yatırımcı kitlesine hitap eden, sektörel öncelikleri ve bölgesel gelişmişlik farklarını gözeterek destek sunmaya devam eden güncellenmiş genel sistemdir.

Bu temel ayrımı anladıktan sonra, sistemin yatırımcılara sunduğu destek araçlarının detaylarını inceleyerek bu yeni dönemin fırsatlarını keşfetmeye başlayabiliriz.

2.0 Teşvik Sisteminin Temel Destek Unsurları

Yeni teşvik sisteminin sunduğu avantajları tam olarak kavrayabilmek için, öncelikle yatırımcılara sunulan temel destek unsurlarını anlamak stratejik bir önem taşımaktadır. Bu unsurlar, yatırımcının projesinin niteliğine, büyüklüğüne ve bulunduğu bölgeye göre farklı yoğunlukta ve sürede uygulanan bir "destek araç kutusu" olarak düşünülebilir. Her bir destek, yatırım maliyetlerini düşürmek ve projenin karlılığını artırmak için tasarlanmış güçlü bir finansal araçtır.

KDV İstisnası

Bu destek, Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yurt içinden veya yurt dışından temin edilecek yeni makine ve teçhizat için Katma Değer Vergisi'nin (KDV) hiç ödenmemesi anlamına gelir. Bu bir iade veya erteleme değil, doğrudan bir muafiyettir. Bu sayede yatırımcı, projenin en başında önemli bir finansal yükten kurtularak sermayesini daha verimli kullanma imkânı bulur. Stratejik Not: Bu destek, yatırımın başlangıcındaki nakit akışını doğrudan rahatlatır ve sermaye maliyetini düşürür. Bu avantaj, projenin genel finansal sağlığı için kritik bir başlangıç noktasıdır.

Gümrük Vergisi Muafiyeti

Yatırım Teşvik Belgesi'ne sahip projeler için yurt dışından ithal edilecek makine ve teçhizatın gümrük vergisi oranı %0 olarak uygulanır. Bu muafiyet, özellikle yüksek maliyetli ithal ekipman gerektiren yatırımlarda maliyetleri ciddi ölçüde azaltarak projenin rekabet gücünü doğrudan artırır. Stratejik Not: İthal makine yoğunluğu yüksek projelerde, bu muafiyet projenin fizibilitesini doğrudan etkileyen en önemli maliyet avantajlarından biridir. Tedarik zincirinizi planlarken bu unsuru mutlaka göz önünde bulundurun.

Vergi İndirimi

Vergi indirimi, devletin yatırımcıya sunduğu en önemli uzun vadeli desteklerden biridir. Bu mekanizma ile yatırımcının ödeyeceği Kurumlar Vergisi veya Gelir Vergisi, devlet tarafından belirlenen "yatırıma katkı tutarına" ulaşılıncaya kadar indirimli bir oranda uygulanır. Bu sayede yatırımcı, faaliyete geçtikten sonra elde ettiği kazancın daha büyük bir kısmını bünyesinde tutarak büyüme için yeni kaynaklar yaratabilir. Stratejik Not: Bu destek, yatırımınızın operasyonel karlılığa geçtiği andan itibaren yıllara yayılan bir nakit akışı avantajı sağlar. Uzun vadeli finansal planlamanızda, bu vergi kalkanını yeni yatırımlar veya borç servisi için bir kaynak olarak modelleyebilirsiniz.

Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği

Bu destek, yatırım sayesinde yaratılan ek istihdamın maliyetini düşürmeyi hedefler. Devlet, yatırımcının işe aldığı her yeni personel için ödemekle yükümlü olduğu sigorta primi işveren payının asgari ücrete tekabül eden kısmının, 6. bölgede tamamını, diğer bölgelerde ise yarısını karşılar. Bu destek, özellikle istihdam yoğun sektörlerde işletme maliyetlerini önemli ölçüde hafifletir. Stratejik Not: İşgücü maliyetlerinin önemli bir kalem olduğu projelerde bu destek, operasyonel verimliliği ve karlılığı doğrudan artırır. Özellikle Anadolu'da yapılacak yatırımlarda, bölgesel SGK avantajları projenin insan kaynağı stratejisini şekillendirmelidir.

Sigorta Primi Desteği (İşçi Hissesi)

Bu destek, sadece 6. bölgede gerçekleştirilen yatırımlar için sunulan özel bir avantajdır. Devlet, işveren hissesi desteğine ek olarak, bu bölgede yaratılan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmını da karşılar. Bu, 6. bölgeyi istihdam yaratma açısından eşsiz bir cazibe merkezi haline getirir. Stratejik Not: Bu eşsiz destek, 6. Bölge'yi işgücü maliyetleri açısından Türkiye'nin en rekabetçi bölgesi yapmaktadır. Büyük ölçekli istihdam planlayan yatırımcılar için bu faktör tek başına lokasyon kararını etkileyebilir.

Faiz veya Kâr Payı Desteği

Yatırımcıların finansman maliyetlerini azaltmaya yönelik bu destek, teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının %70'ine kadar kullanılan banka kredileri için ödenen faizin veya katılım bankalarından kullanılan finansman için ödenen kâr payının belirli bir kısmının devlet tarafından karşılanmasıdır. Bu, yatırımın finansman yükünü hafifleten doğrudan bir nakit akışı avantajı sağlar. Stratejik Not: Krediyle büyümeyi hedefleyen yatırımcılar için bu destek, finansman maliyetini önemli ölçüde düşürerek borçlanma kapasitesini artırır. Projenizin iç verim oranını (IRR) hesaplarken bu desteğin etkisini mutlaka dikkate alın.

Yatırım Yeri Tahsisi

Teşvik belgesi sahibi yatırımlar için, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, Hazine'ye ait uygun arazilerin yatırımcılara tahsis edilebilmesidir. Bu destek, özellikle büyük ölçekli ve "Greenfield" (sıfırdan) yatırımlarda arsa bulma ve maliyet sorununu ortadan kaldırmaktadır. Stratejik Not: Özellikle altyapısı hazır organize sanayi bölgelerinde yer tahsisi, projenin hayata geçme süresini aylar kısaltabilir ve başlangıç sermayesi ihtiyacını önemli ölçüde azaltabilir.

Makine Desteği

Yeni sistemin getirdiği en önemli ve yenilikçi desteklerden biridir. Sadece Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi programları kapsamında ve Faiz/Kâr Payı Desteği'ne bir alternatif olarak sunulur. Bu destek kapsamında, teşvik belgesinin yatırım süresi içinde temin edilen ve birim fiyatı 2 milyon TL ve üzerinde olan makine ve teçhizat bedelinin %25'i, doğrudan devlet tarafından yatırımcıya ödenir. Bu, öz kaynaklarıyla yatırım yapan firmalar için nakit olarak sunulan güçlü bir hibedir. Stratejik Not: Bu destek, öz kaynaklarıyla yatırım yapan veya kredi kullanmak istemeyen firmalar için oyun değiştirici bir unsurdur. Proje finansmanınızı planlarken, bu hibe potansiyelini Faiz Desteği'nin uzun vadeli nakit akışı avantajıyla karşılaştırarak karar verin.

Bu araçların nasıl ve ne kadar süreyle kullanılacağı, yatırımın yapılacağı coğrafi konuma göre büyük farklılıklar göstermektedir.

3.0 Yatırım Teşvik Bölgeleri ve Bölgesel Avantajlar

Yeni teşvik sistemi, odağını ürüne ve teknolojiye kaydırmış olsa da, yatırımın gerçekleştirileceği lokasyon, desteklerin yoğunluğunu ve süresini belirleyen kritik bir faktör olmaya devam etmektedir. Türkiye, sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyelerine göre 6 ana yatırım teşvik bölgesine ayrılmıştır. Bölge numarası arttıkça, devletin sunduğu desteklerin cömertliği de artar. Bu sınıflandırma, az gelişmiş bölgelere daha fazla yatırım çekerek bölgelerarası kalkınma farklarını azaltmayı hedeflemektedir.

Aşağıdaki tablo, illerin hangi teşvik bölgesinde yer aldığını göstermektedir:

Bölge	İller
1. Bölge	Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla
2. Bölge	Aydın, Balıkesir, Bolu, Çanakkale, Denizli, Edirne, Isparta, Kayseri, Kırklareli, Konya, Sakarya, Tekirdağ, Yalova
3. Bölge	Adana, Bilecik, Burdur, Gaziantep, Karabük, Karaman, Manisa, Mersin, Samsun, Trabzon, Uşak, Zonguldak
4. Bölge	Afyonkarahisar, Aksaray, Amasya, Artvin, Bartın, Çorum, Düzce, Elâzığ, Erzincan, Hatay, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Malatya, Nevşehir, Rize, Sivas
5. Bölge	Adıyaman, Bayburt, Çankırı, Erzurum, Giresun, Gümüşhane, Kahramanmaraş, Kilis, Niğde, Ordu, Osmaniye, Sinop, Tokat, Tunceli, Yozgat
6. Bölge	Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkâri, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van

Önemli Not: 6 Şubat depremlerinden etkilenen ve afet bölgesi olarak ilan edilen iller ve ilçelerdeki yatırımlar, hangi bölgede bulunduklarına bakılmaksızın, doğrudan en avantajlı destekleri sunan 6. Bölge kapsamında değerlendirilecektir.

Alt Bölge Desteği Uygulaması

Sistem, belirli sanayi alanlarına yapılan yatırımları adeta bir "sihirli değnek" dokunuşuyla ek avantajlarla ödüllendirmektedir. "Alt Bölge Desteği" olarak bilinen bu mekanizma, özellikle Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği için geçerlidir:

• Yatırım, bir Organize Sanayi Bölgesi (OSB) veya Endüstri Bölgesi içinde gerçekleştiriliyorsa, bulunduğu bölgenin bir alt bölgesine sunulan desteklerden yararlanır. (Örneğin, 3. Bölgedeki bir OSB'de yapılan yatırım, 4. Bölge'nin SGK desteğini alır.)
• Eğer yatırım hem bir OSB/Endüstri Bölgesi'nde yer alıyor hem de Karar'ın Ek-5 listesinde belirtilen kalkınmada öncelikli ilçelerden birinde yapılıyorsa, bu durumda bulunduğu bölgenin iki alt bölgesinde sağlanan SGK desteğinden faydalanır. (Örneğin, 3. Bölgedeki öncelikli bir ilçenin OSB'sinde yapılan yatırım, 5. Bölge'nin SGK desteğini alır.)

Bu bölgesel avantajları anladıktan sonra, sistemin en prestijli ve kapsamlı desteklerini sunan Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi'ni inceleyebiliriz.

4.0 Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi: Stratejik ve Vizyoner Yatırımlar

Yeni teşvik sisteminin en prestijli ve en cömert desteklerini barındıran katmanı "Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi"dir. Bakanlığın "yılda 80.000 teşvik belgesi yerine, 80 tane ama çok nitelikli belge düzenlemek istiyoruz" vizyonunu yansıtan bu program, sıradan yatırımların ötesinde, Türkiye'nin ulusal stratejik hedefleriyle tam uyumlu, dönüştürücü ve yüksek etkili projeler için tasarlanmıştır. Programın temel amacı; katma değerli üretimi artırmak, kritik ürünlerde arz güvenliğini sağlamak ve teknolojide dışa bağımlılığı azaltmaktır. Bu vizyoner çatı program, kendi içinde özel hedeflere odaklanan üç farklı alt programdan oluşmaktadır.

4.1 Teknoloji Hamlesi Programı

Programın Amacı

Teknoloji Hamlesi Programı, Türkiye'nin teknolojik yetkinliğini artırmayı hedefleyen projeleri destekler. Programın odak noktası, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen ve dış ticaret verileri, talep gelişimi gibi kriterlere göre oluşturulan "Öncelikli Ürün Listesi"nde yer alan ürün ve teknolojilere yönelik, yüksek katma değerli yatırımlardır. Temel hedef, orta-yüksek ve yüksek teknolojili sektörlerde yerli üretimi teşvik etmektir.

Başvuru ve Değerlendirme Süreci

Bakanlık, Öncelikli Ürün Listesi'ndeki ürünlere yönelik olarak proje teklif çağrıları yayınlar. Yatırımcılar bu çağrılara proje dosyaları ile başvurur. Sunulan projeler, alanında uzman kişilerden oluşan bir "Program Değerlendirme Komitesi" tarafından proje bazında detaylı bir incelemeye tabi tutulur. Uygun görülen projeler için teşvik belgesi düzenlenir.

Destek Unsurları

Bu program kapsamında desteklenen yatırımlar, aşağıdaki son derece avantajlı desteklerden faydalanır:

Destek Unsuru	Uygulama Detayları
KDV İstisnası	Var
Gümrük Vergisi Muafiyeti	Var
Vergi İndirimi	Yatırıma Katkı Oranı: %50 / Vergi İndirim Oranı: %60
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği	8 Yıl (6. Bölgede 12 Yıl)
Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği	10 Yıl (Sadece 6. Bölgede)
Faiz/Kâr Payı Desteği veya Makine Desteği	Yatırımcı bu iki destekten birini seçer: <br> • Faiz/Kâr Payı Desteği: Destek Oranı %40, Azami Tutar 240 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %20'si. <br> VEYA <br> • Makine Desteği: Destek Oranı %25, Azami Tutar 240 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %15'i.

4.2 Yerel Kalkınma Hamlesi Programı

Programın Amacı

Bu program, bölgelerarası gelişmişlik farklarını azaltmayı ve illerin kendilerine özgü potansiyellerini en üst düzeyde kullanarak rekabet güçlerini artırmayı hedefler. Her il için özel olarak belirlenen dört farklı yatırım konusuna yönelik projeler desteklenir. Bu konular genellikle entegre hayvancılık, entegre gıda işleme tesisleri ve katma değerli imalat sanayi yatırımları gibi yerel dinamiklere dayalı projelerdir.

Başvuru ve Değerlendirme Süreci

Program çağrıları, Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü tarafından ilan edilir. Başvurular, ilgili Kalkınma Ajansı Yönetim Kurulu veya Bakanlık tarafından oluşturulan komisyonlar tarafından ön değerlendirmeye alınır ve nihai karar için Program Değerlendirme Komitesi'ne sunulur.

Destek Unsurları

Yerel Kalkınma Hamlesi, Teknoloji Hamlesi ile birebir aynı ve oldukça güçlü destek paketini sunar:

Destek Unsuru	Uygulama Detayları
KDV İstisnası	Var
Gümrük Vergisi Muafiyeti	Var
Vergi İndirimi	Yatırıma Katkı Oranı: %50 / Vergi İndirim Oranı: %60
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği	8 Yıl (6. Bölgede 12 Yıl)
Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği	10 Yıl (Sadece 6. Bölgede)
Faiz/Kâr Payı Desteği veya Makine Desteği	Yatırımcı bu iki destekten birini seçer: <br> • Faiz/Kâr Payı Desteği: Destek Oranı %40, Azami Tutar 240 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %20'si. <br> VEYA <br> • Makine Desteği: Destek Oranı %25, Azami Tutar 240 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %15'i.

4.3 Stratejik Hamle Programı

Programın Amacı

Stratejik Hamle Programı, Türkiye'nin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığı azaltacak ve Ar-Ge içeriği yüksek imalat sanayi yatırımlarını hedefler. İleri teknoloji makine imalatı, yeni nesil mobilite araçları, ilaç etken maddesi üretimi ve yarı iletken üretimi gibi konular bu programın öncelikli alanlarıdır.

Asgari Yatırım Şartları

• Yüksek teknolojili yatırımlar için asgari 100 Milyon TL.
• Diğer stratejik yatırımlar için asgari 200 Milyon TL.
• Özel Durum: Yeşil Dönüşüm ve Dijital Dönüşüm programları kapsamındaki asgari 50 Milyon TL tutarındaki yatırımlar, değerlendirme sürecine tabi olmaksızın doğrudan bu program kapsamında desteklenebilir.

Ön Değerlendirme Kriterleri

Bir projenin bu programa başvurabilmesi için aşağıdaki beş kriterden en az üçünü sağlaması gerekmektedir:

• Yatırım konusunun, stratejik yatırım konuları listesinde yer alması.
• Üretilecek ürünün son bir yıldaki ihracatının ithalatı karşılama oranının %70'ten az olması.
• Yatırımın yaratacağı katma değer oranının asgari %30 olması.
• Toplam yatırım tutarının asgari %20'si kadar öz kaynak bulunması.
• Yatırım konusu ürünün son bir yıllık toplam ithalat tutarının 50 Milyon ABD Doları'ndan fazla olması.

Değerlendirme Süreci

Ön değerlendirmeyi geçen projeler için çok aşamalı bir süreç işler: Proje, fizibilite raporu hazırlanması için Bakanlık ile anlaşmalı bir kalkınma ve yatırım bankasına yönlendirilir. Eş zamanlı olarak, projenin arz güvenliği açısından önemi Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilir. Bu iki rapor ve diğer belgeler, nihai karar için Program Değerlendirme Komitesi'ne sunulur.

Destek Unsurları

Stratejik Hamle Programı da son derece güçlü bir destek paketi sunmaktadır:

Destek Unsuru	Uygulama Detayları
KDV İstisnası	Var
Gümrük Vergisi Muafiyeti	Var
Vergi İndirimi	Yatırıma Katkı Oranı: %40 / Vergi İndirim Oranı: %60
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği	8 Yıl (6. Bölgede 12 Yıl)
Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği	10 Yıl (Sadece 6. Bölgede)
Faiz/Kâr Payı Desteği veya Makine Desteği	Yatırımcı bu iki destekten birini seçer: <br> • Faiz/Kâr Payı Desteği: Destek Oranı %30, Azami Tutar 180 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %15'i. <br> VEYA <br> • Makine Desteği: Destek Oranı %25, Azami Tutar 180 Milyon TL, Azami Oran Yatırımın %15'i.

Bu vizyoner programların ardından, şimdi de daha geniş bir yatırımcı kitlesine hitap eden ve sistemin temelini oluşturan Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi'ni inceleyelim.

5.0 Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi: Geniş Tabanlı Destekler

Yeni yatırım teşvik sisteminin daha geniş bir yatırımcı kitlesine hitap eden ve daha kolay erişilebilir olan temel direğini Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi oluşturmaktadır. Bu sistem, Türkiye'nin genel sanayi ve hizmet altyapısını güçlendirmek, sektörel öncelikleri desteklemek ve bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla tasarlanmıştır. Yatırımlar, bu sistem altında iki ana program üzerinden desteklenmektedir: Öncelikli Yatırımlar ve Hedef Yatırımlar.

5.1 Öncelikli Yatırımlar

Programın Amacı

Bu program, belirli yatırım konularını, gerçekleştirildikleri coğrafi bölgeden bağımsız olarak stratejik öneme sahip kabul eder ve bu yatırımlara standart bölgesel desteklerin üzerinde, daha avantajlı teşvikler sunar. Bu sayede devlet, teknoloji, enerji, altyapı ve sosyal kalkınma gibi alanlarda ülke genelinde belirli hedeflere ulaşmayı amaçlar.

Öncelikli Yatırım Konuları

Devletin "ihtiyaç listesi" olarak da tanımlanabilecek bu konular, çeşitli temalar altında gruplandırılabilir:

• Teknoloji ve Sanayi:
  • Orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar.
  • Ar-Ge ve tasarım projeleri ile ilişkili yatırımlar.
  • Teknolojik ürünler için test merkezi yatırımları.
  • Savunma sanayii alanındaki yatırımlar.
• Enerji ve Madencilik:
  • İmalat sanayicilerinin öz tüketimine yönelik Güneş Enerjisi Santrali (GES) ve Rüzgâr Enerjisi Santrali (RES) yatırımları.
  • Maden istihraç ve/veya işleme yatırımları.
  • Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve yer altı doğal gaz depolama yatırımları.
  • Nükleer enerji santrali yatırımları.
• Lojistik ve Altyapı:
  • Demiryolu, denizyolu veya havayolu ile taşımacılık yatırımları.
  • Yük taşımacılığına yönelik liman yatırımları.
  • Veri merkezi (Data Center) yatırımları.
  • Lisanslı depoculuk yatırımları.
• Sosyal Altyapı ve Turizm:
  • Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile termal turizm alanlarındaki turizm konaklama yatırımları.
  • Özel sektör tarafından gerçekleştirilecek kreş, okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise eğitim yatırımları.
  • Asgari 100 kişi kapasiteli yaşlı ve/veya engelli bakım merkezleri.
• Çevre ve Tarım:
  • Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında Çevre Lisansına tabi yatırımlar.
  • Otomasyona dayalı, asgari 25 dekar büyüklüğündeki modern topraksız sera yatırımları.

Destek Unsurları

Öncelikli yatırım konuları, bulundukları bölgeden bağımsız olarak aşağıdaki güçlü destek paketinden faydalanır:

Destek Unsuru	Uygulama Detayları
KDV İstisnası	Var
Gümrük Vergisi Muafiyeti	Var
Yatırım Yeri Tahsisi	Var
Vergi İndirimi	Yatırıma Katkı Oranı: %30 / Vergi İndirim Oranı: %60
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği	0 – 1 – 2 – 4 – 8 – 12 yıl (1.- 6. Bölgede Kademeli)
Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği	10 Yıl (Sadece 6. Bölgede)
Faiz veya Kâr Payı Desteği	Destek Oranı: %25 / Azami Tutar: 24 Milyon TL / Azami Oran: Yatırımın %10'u

5.2 Hedef Yatırımlar

Programın Amacı

Bu program, teşvik sisteminin en genel ve en geniş tabanlı kategorisidir. Karar'ın Ek-3 listesinde belirtilen ve imalat sanayinin büyük bir bölümünü, hizmet sektörlerini, seracılık, entegre hayvancılık gibi alanları kapsayan yatırımlar bu program üzerinden desteklenir.

Asgari Yatırım Şartları

• 1. ve 2. Bölgelerde: 12 Milyon TL
• 3., 4., 5. ve 6. Bölgelerde: 6 Milyon TL

Önemli Kısıtlamalar ve İstisnalar

Hedef Yatırımlar programına başvuracak yatırımcıların aşağıdaki kritik sınırlamaları dikkate alması gerekmektedir. Bu kısıtlamalar, proje planlamanızı doğrudan etkileyecektir.

• Vergi İndirimi Kısıtlaması:
  • İstanbul ilinde gerçekleştirilecek yatırımlar Vergi İndirimi desteğinden yararlanamaz.
  • Elektrik üretimi, dağıtımı, depolaması ve ana şebeke üzerinden gaz dağıtımı yatırımları Vergi İndirimi desteğinden yararlanamaz.
• Faiz/Kâr Payı Desteği Kısıtlaması:
  • Yatırımcıların dikkat etmesi gereken kritik bir nokta: Bu destek, sadece 4., 5. ve 6. Bölgelerde gerçekleştirilecek yatırımlar için geçerlidir.
  • Yukarıda belirtilen elektrik ve gaz altyapı yatırımları, hangi bölgede olursa olsun Faiz veya Kâr Payı Desteği'nden yararlanamaz.

Bu iki ana programın yanı sıra, sistem belirli ulusal önceliklere odaklanan özel uygulama ve destek mekanizmalarını da içermektedir.

6.0 Diğer Uygulamalar ve Özel Destek Programları

Yeni yatırım teşvik sistemi, ana programların dışında, ülkenin dijitalleşme, sürdürülebilirlik ve bölgesel kalkınma gibi özel hedeflerine hizmet eden bir dizi özel program ve uygulama da içermektedir. Bu mekanizmalar, belirli alanlardaki yatırımları daha avantajlı koşullarla destekleyerek stratejik dönüşümleri hızlandırmayı amaçlar.

Dijital Dönüşüm ve Yeşil Dönüşüm Programları

Sanayide verimliliği artırmayı, maliyetleri düşürmeyi ve teknolojik yetkinliği yükseltmeyi hedefleyen Dijital Dönüşüm Programı ile döngüsel ekonomi, düşük karbonlu üretim ve kaynak verimliliği gibi sürdürülebilirlik hedeflerine odaklanan Yeşil Dönüşüm Programı, yatırımcılar için önemli fırsatlar sunmaktadır.

• Bu iki program kapsamındaki yatırımlar, genel olarak "Öncelikli Yatırımlar" sistemi üzerinden desteklenir.
• Ancak, yatırım tutarı asgari 50 Milyon TL ise, bu projeler çok daha avantajlı olan "Stratejik Hamle Programı" kapsamında desteklenme imkânı bulur.

Deprem Bölgesi ve CMP Destekleri

Devlet, özel statüye sahip bölgelerdeki yatırımları teşvik etmek için güçlü destekler sunmaktadır. Bu destekler, bölge farkı gözetmeksizin yatırımcılara en üst seviye teşviklere ulaşma imkânı tanır:

• Deprem Bölgesi Desteği: 2018/11201 sayılı Cazibe Merkezleri Programı Kararı'nın Ek-2 listesinde belirtilen ve depremden etkilenen ilçelerde yapılacak yatırımlar, 31 Aralık 2026 tarihine kadar yapılacak başvurularla en avantajlı 6. Bölge desteklerinden faydalanır.
• Cazibe Merkezleri Programı (CMP) Desteği: CMP Kararı'nın Ek-1 listesinde belirtilen illerdeki organize sanayi bölgeleri (OSB) ve endüstri bölgeleri ile özel olarak Sivas Demirağ OSB'de yapılacak imalat sanayi yatırımları da, 31 Aralık 2026'ya kadar yapılacak başvurularla 6. Bölge desteklerinden yararlanır.

Nakil Desteği (Relocation Support)

Bu destek, sanayinin İstanbul gibi yoğunlaşmış bölgelerden Anadolu'ya yayılmasını teşvik etmek amacıyla tasarlanmıştır.

• 1. Bölge illerinden 4., 5. veya 6. Bölge illerine taşınan imalat sanayi tesisleri, taşındıkları yerde en az 50 kişilik yeni istihdam yaratmaları koşuluyla özel bir destekten yararlanır.
• Bu yatırımcılar, taşıdıkları mevcut makine ve teçhizat ile ilişkili olarak çalıştırdıkları personel için de Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği ve Sigorta Primi Desteği'nden faydalanabilir. Buradaki en büyük fırsat, bu desteğin eski kararda sadece belirli sektörlerle sınırlıyken şimdi tüm imalat sanayini kapsayacak şekilde genişletilmiş olmasıdır.

7.0 Yatırımcılar İçin Kritik Bilgiler ve Yeni Yükümlülükler

Yeni yatırım teşvik sistemi, getirdiği fırsatların yanı sıra yatırımcıların dikkat etmesi gereken yeni kurallar, süreçler ve yükümlülükler de içermektedir. Teşvik belgesinin başarılı bir şekilde yönetilmesi ve olası yaptırımlardan kaçınılması için bu kritik bilgilerin özümsenmesi hayati önem taşımaktadır.

Mevcut Teşvik Belgelerinin Durumu

Yeni kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte, eski karar (2012/3305 sayılı) kapsamında düzenlenmiş mevcut teşvik belgelerinin durumu yatırımcılar için en önemli konulardan biridir.

• Kazanılmış Haklar Korunuyor: Mevcut teşvik belgesi sahiplerinin "kazanılmış hakları" devam etmektedir. Belgeniz, alındığı tarihteki karar hükümlerine göre geçerliliğini koruyacak ve o tarihte size taahhüt edilen desteklerden aynı şekilde faydalanmaya devam edeceksiniz.
• Tüm Belgelere Uygulanacak Yeni Kurallar: Aşağıdaki kurallar, belgenin eski ya da yeni olmasına bakılmaksızın tüm teşvik belgeleri için geçerlidir:
  • Yaptırım (Müeyyide) Uygulamaları: Belge şartlarına uyulmaması durumunda desteklerin faiziyle geri alınması gibi yaptırımlar standart hale getirilmiştir.
  • Sabit Kıymet Satış Kuralları: Yatırım tamamlandıktan sonraki süreçte makine satışına ilişkin kurallar tüm belgeler için geçerlidir.
  • Kritik Değişiklik: Yatırım süresi bitiminden sonra tamamlama vizesi için başvuru süresi, eski ve yeni tüm belgeler için istisnasız olarak 6 aydan 3 aya indirilmiştir. Bu süreye uyulmaması belgenin iptaline yol açabilir.
• Eski Belgeler İçin Getirilen Yeni Kısıtlamalar: Yatırımcıların dikkat etmesi gereken kritik bir nokta, eski belgeler için getirilen bazı yeni sınırlamalardır:
  • Yeni sistemde artık desteklenmeyen bir yatırım konusunda düzenlenmiş eski bir belgeye, kapasite artırıcı yeni bir makine eklemesi yapılamaz.
  • İthal edilen kullanılmış makine ve teçhizat için Vergi İndirimi, Faiz Desteği veya Makine Desteği gibi unsurlardan yararlanılamaz.

Ekosistem Geliştirme Planı: Yeni Bir Sosyal Sorumluluk

Yeni sistem, bir tür "sosyal sözleşme" anlayışıyla büyük yatırımcılara yeni bir sorumluluk yüklüyor. KOBİ tanımına girmeyen büyük ölçekli yatırımcılar ile Yerel Kalkınma Hamlesi Programı kapsamında desteklenen yatırımcılardan, yatırım yaptıkları bölgeye sadece bir fabrika kurup gitmeleri değil, geldikleri yerin bir parçası olmaları bekleniyor. Bu yatırımcılar, yatırım dönemi içerisinde toplam sabit yatırım tutarlarının en az %2'si kadar bir harcamayı, Bakanlık tarafından onaylanacak bir "Ekosistem Geliştirme Planı"na ayırmakla yükümlüdür. Bu plan, yatırımın yapıldığı bölgeye ve ülkeye olan katkısını derinleştirmeyi amaçlar ve beş ana başlığı içermelidir:

• Yerli Tedarik: Yatırımda yerli firmalarla iş birliği yapılması ve yerli malı kullanımının artırılması.
• İstihdam: Nitelikli personel yetiştirilmesi, kadın ve genç istihdamının artırılması, çalışanlara yönelik eğitim programları düzenlenmesi.
• Ar-Ge: Üniversite-sanayi iş birliğinin geliştirilmesi, yeni ürün tasarımı ve teknoloji transferi faaliyetleri.
• Sosyal Etki: Bölgedeki okullara, spor tesislerine veya diğer sosyal sorumluluk projelerine destek verilmesi.
• Çevre: Enerji verimliliği, atık yönetimi ve karbon ayak izinin azaltılması gibi sürdürülebilirlik odaklı çalışmalar.

Dijitalleşme ve İzleme Süreçleri

Sistemin şeffaflığını ve etkinliğini artırmak amacıyla dijitalleşme ve izleme mekanizmaları güçlendirilmiştir.

• Teşvik belgesi kapsamında yapılan tüm mal ve hizmet alımları için e-fatura veya e-arşiv fatura düzenlenmesi zorunlu hale getirilmiştir.
• Destekleri uygulayan tüm kurumlar (SGK, bankalar vb.), sağladıkları destek miktarlarını aylık olarak ve teşvik belgesi bazında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na raporlayacaktır. Bu, yatırımların çok daha etkin bir şekilde izlenmesini sağlayacaktır.

Sonuç olarak, Yeni Yatırım Teşvik Sistemi, Türkiye'nin ekonomik vizyonunda stratejik bir dönüşümü temsil etmektedir. Bu yeni dönem, artık daha stratejik oynamayı gerektirmektedir. Yatırımcılara düşen görev, projelerini teknoloji, katma değer, yerel kalkınma ve ulusal öncelikler gibi yeni sistemin anahtar kavramlarıyla uyumlu hale getirerek planlamak ve bu dönüştürücü çerçevenin sunduğu güçlü avantajlardan en üst düzeyde faydalanmaktır.